Acute PsychiatrieMenu
Acute Psychiatrie

Addendum 4. Huiselijk geweld (inclusief kindermishandeling)

Addendum 4. Huiselijk geweld (inclusief kindermishandeling)

M. van den Bergh, L. Vogtländer, S. van Arum, W. Tempelaar

Vermoedens van geweld en onveiligheid voor kinderen? Hanteer de meldcode:

Figuur 2 Stappenplan Kindermishandeling (Bron: KNMG -meldcode Kindermishandeling en huiselijk geweld, Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, editie 2015)

Figuur 2

Hoe te handelen bij een vermoeden op huiselijk geweld (waaronder kinder- en ouderenmishandeling)

Toelichting bij kindcheckmeldcode:

Oudersignalen bij psychiatrische patiënten op de SEH & in de (crisis)dienst:

Bij volwassen (psychiatrische) patiënten dient in acute situaties (bij partnergeweld; na een suïcidepoging of bij automutilatie; na intoxicatie door alcohol of drugs en bij ernstige psychiatrische beelden) de kindcheck uitgevoerd te worden als onderdeel van de meldcode kindermishandeling. Ook als je alleen met de volwassen patiënt werkt, ben je verantwoordelijk voor het signaleren en bespreken van kindermishandeling in de huiselijke kring van die patiënt.

De kindcheck is de verplichting voor professionals om bij ernstige zorgen over een patiënt te vragen naar de aanwezigheid van minderjarige kinderen en in te schatten of zij veilig zijn. Zie ook: www.kindcheck.nl

Voorbeeldvragen aan de patiënt:

  • wat is de leeftijd van de kinderen;
  • wie zorgt er voor de kinderen;
  • of en hoe het de patiënt ondanks zijn/haar situatie lukt om goed genoeg voor de kinderen te zorgen;
  • als de zorg niet lukt, aan wie de patiënt dan hulp kan vragen;
  • wat volgens de patiënt de kinderen merken van zijn/haar situatie;
  • wat de patiënt denkt over hoe zijn/haar situatie invloed heeft op de kinderen.

Kindsignalen op de SEH’s:

Op veel SEH’s wordt een top-tot-teen-onderzoek gedaan bij kinderen om signalen van kindermishandeling te herkennen en te kunnen bespreken. Een arts is altijd alert op signalen, zowel fysiek als psychisch, evenals een inconsistent verhaal ten aanzien van letsel van het kind.

Leg de signalen van veiligheid en de signalen bij de ouders waardoor je twijfelt over de veiligheid van de kinderen in hun (opvoed)situatie vast in het dossier.

Acuut dreigend gevaar -> schakel politie in, volg de meldcode. Minder acute situaties -> volg de meldcode.

Veilig thuis

Veilig thuis is 24 uur per dag telefonisch bereikbaar via: 0800-2000. Via deze weg kan ook het crisisteam van Veilig Thuis worden ingeschakeld. Overweeg ook overleg met Veilig Thuis als de oorzaak van een crisis niet psychiatrisch is. Zie ook: http://www.vooreenveiligthuis.nl/veilig-thuis Als Veilig Thuis niet bereikbaar is, kan in acute situaties ook direct contact worden gezocht met de Raad voor de Kinderbescherming: www.kinderbescherming.nl

Wat moet je doen als je een vermoeden hebt van huiselijk geweld?

Bij een vermoeden van huiselijk geweld moet meer duidelijkheid worden gezocht. Verlies hierbij de veiligheid van de betrokkenen niet uit het oog. Het is verplicht gebruik te maken van een meldcode rondom huiselijk geweld. Dit verplicht artsen en hulpverleners overigens niet te melden, er zijn meer mogelijkheden om hulp te organiseren en veiligheid te borgen. Mag een arts het beroepsgeheim doorbreken? Een arts heeft de wettelijke plicht om alles wat hij/zij beroepsmatig te weten komt voor zich te houden. Bij vermoedens van kindermishandeling hebben artsen echter de wettelijke ruimte om het beroepsgeheim te doorbreken als dat nodig is om kindermishandeling te stoppen of te laten onderzoeken. Het uitgangspunt is ‘spreken tenzij’. De arts heeft meldrecht richting Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming.

De meldcode moet minimaal uit de volgende stappen bestaan:

  1. in kaart brengen van signalen;
  2. advies Veilig Thuis en eventueel overleg met een collega;
  3. gesprek met de betrokkene(n);
  4. weging van het geweld of de kindermishandeling en bij twijfel altijd (opnieuw) raadplegen van Veilig Thuis;
  5. besluit: zelf hulp organiseren of melden.

Voorbeelden van uitwerking van de meldcode voor kinderen en volwassenen zijn het voorgaand stappenplan van de KNMG voor (verdenking) kindermishandeling en het stappenplan hierna voor (verdenking) volwassenengeweld.

Figuur 2 Stappenplan volwassenengeweld (Bron: KNMG -meldcode Kindermishandeling en huiselijk geweld, Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, editie 2015)

Figuur 2-2

Nu volgen ter aanvulling de definities van huiselijk geweld in het algemeen en specifiek voor kinder- en ouderenmishandeling (www.huiselijkgeweld.nl).

Huiselijk geweld

Wat is het?

Lichamelijke en seksuele geweldpleging, belaging en bedreiging (al dan niet door middel van, of gepaard gaand met, beschadiging van goederen in en om het huis).

Door wie?

Huiselijk geweld wordt door iemand uit de huiselijke of familiekring van het slachtoffer gepleegd.

Achtergrond

Geschat wordt dat er jaarlijks in Nederland minstens 200.000 personen slachtoffer worden van (evident) huiselijk geweld dat wordt gepleegd door ongeveer 100.000 à 110.000 verdachten. Ruim 9% van de Nederlandse bevolking was de afgelopen 5 jaar slachtoffer van huiselijk geweld. Meestal betreft het fysiek geweld (65% van de gevallen) of seksueel geweld (8%). Daders van huiselijk geweld zijn in de meerderheid van de gevallen ook slachtoffers van (eerder) huiselijk geweld. Slachtoffers van huiselijk geweld zijn in een derde van de gevallen ook daders van huiselijk geweld. Psychiatrische patiënten zijn vaker slachtoffer dan dader van geweld, ze worden in hun leven gemiddeld 6,5 keer vaker mishandeld dan mensen zonder psychiatrische stoornis.

Kindermishandeling

Wat is het?

Elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard.

Door wie?

Ouders of andere personen ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van onvrijheid staat.

Met als gevolg?

Ernstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan het (ongeboren) kind in de vorm van fysiek of psychisch letsel.

Achtergrond

Geschat wordt dat in Nederland jaarlijks 119.000 kinderen het slachtoffer worden van mishandeling; ruim 3% van het totaal aantal kinderen. Meestal gaat het om emotionele (36%) en fysieke (24%) verwaarlozing. Seksueel misbruik komt in 4% van de gevallen voor (nationale prevalentiestudie mishandeling, 2011). Per jaar overlijden ongeveer 50 kinderen aan de gevolgen van kindermishandeling.

Risicofactoren bij ouders voor huiselijk geweld: weinig draagkracht/geringe opvoedkundige ervaring of vaardigheden, zelf in jeugd mishandeld zijn, jonge ouders, ernstige psychiatrische problematiek inclusief suïcidaliteit, relationeel geweld, middelenmisbruik, neiging tot agressief gedrag, verstandelijke beperking en armoede.

Risicofactoren bij kinderen om mishandeld te worden: vroeggeboorte/laag geboortegewicht, ontwikkelingsstoornissen, psychische stoornissen (m.n. gedragsproblemen) en moeilijk temperament.

Ouderenmishandeling

Wat is het?

Ouderenmishandeling is het handelen of het nalaten van handelen waardoor de oudere persoon lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid.

Door wie?

Degenen die in een terugkerende persoonlijke of professionele relatie met de oudere (iemand van 65 jaar of ouder) staan.

Achtergrond

Er zijn weinig cijfers over ouderenmishandeling in Nederland. Geschat wordt dat ongeveer 5% van de ouderen met een vorm van mishandeling te maken krijgt.

NB: de wetgeving rondom mishandeling en het melden hiervan is aan verandering onderhevig. Het is dus altijd verstandig de meest actuele informatie via sites als www.huiselijkgeweld.nl of www.rijksoverheid.nl op te zoeken. Ook zullen organisaties eventuele wetswijzigingen doorvoeren in hun meldcodes.

Referenties

versie: 1.1