Acute PsychiatrieMenu
Acute Psychiatrie

Addendum 2. Aandachtspunten bij de behandeling van mensen met een verstandelijke beperking

A. Scheifes, M.G.M. Clerkx, M. Otter

Mensen met een verstandelijke beperking hebben een beperking in het intellectueel functioneren die gepaard gaat met tekortkomingen in de sociale (zelf) redzaamheid en vóór het 18e levensjaar is ontstaan.

Bij mensen met een verstandelijke beperking is het belangrijk om bij de differentiaaldiagnostiek van psychiatrische klachten en gedragsproblemen rekening te houden met het cognitieve en het sociaal-emotionele niveau en ook met eventuele bijkomende of onderliggende somatische aandoeningen. Daarnaast is het belangrijk na te gaan of de oorzaak van de verstandelijke beperking bekend is en aandacht te hebben voor context, systeem en ketenzorg. In de praktijk zal in de acute situatie vaak niet duidelijk zijn wat het verstandelijk niveau van de patiënt is.

Aandachtspunten (zie ook figuur 1)

  • In principe zijn de richtlijnen van de algemene psychiatrie ook toepasbaar op mensen met een verstandelijke beperking, daarbij rekening houdend met de specifieke kenmerken van de doelgroep.
  • Hoewel er enkele gespecialiseerde centra bestaan, dienen mensen met een verstandelijke beperking in eerste instantie gebruik te maken van het reguliere psychiatrische zorgaanbod.
  • Houd rekening met het lagere intellectuele en emotionele niveau. Is er sprake van overvraging?
  • Houd rekening met atypische presentatie van psychiatrische stoornissen.
  • Somatische comorbiditeit komt vaak voor.
  • Betrek naasten intensief bij de diagnostiek en behandeling, maar vergeet niet dat mensen met een verstandelijke beperking vaak zelf ook goed kunnen aangeven waar hun frustraties liggen of waar ze last van hebben.
  • Psychofarmaca kunnen gemakkelijker dan bij normaal begaafden tot (ernstige) bijwerkingen leiden.
  • Naarmate het intellectuele niveau lager is, wordt het beeld meer atypisch en is de kans op het bestaan van een genetische afwijking ook groter.
  • Bij sommige genetische syndromen (o.a. VCFS) kunnen ernstige ontregelingen voorkomen.

Met betrekking tot gebruik van psychofarmaca in het algemeen

Psychofarmaca worden veel als gedragstherapeuticum gebruikt bij mensen met een verstandelijke beperking. Lang niet in alle gevallen is er sprake van een (duidelijke) psychiatrische aandoening en systematische evaluatie ontbreekt vaak. Als door de acute situatie behandeling met psychofarmaca nodig is, is het belangrijk om de medicatie opnieuw te evalueren als de patiënt meer stabiel is. Uit onderzoeken is bekend dat mensen met een verstandelijke beperking vaak langdurig psychofarmaca gebruiken en er vaak in de loop der jaren meerdere middelen bijkomen.

Figuur 1 Model voor een multifactoriële analyse van probleemgedrag bij mensen met een verstandelijke beperking (Bron: Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE ) www.cce.nl)

AfbeeldingAfbeelding

Referenties

  • Došen A. Psychische stoornissen, gedragsproblemen en verstandelijke handicap. [Psychological disorders, behavioural problems and intellectual disability]. 2nd ed. Assen: Van Gorcum; 2007.
  • Handboek psychiatrie en lichte verstandelijke beperking. Robert Didden, Pieter Troost, Xavier Moonen, Wouter Groen (redactie). De Tijdstroom. December 2016. ISBN 9789058983022.
  • Handboek spoedeisende psychiatrie. Red RA Achilles, RJ Beerthuis en WM van Ewijk. 2[e] editie, uitgeverij Benecke Amsterdam. Hoofdstuk 36, blz 409-417.: M. Clerkx, JJ Stolker: Mensen met een verstandelijke beperking.
  • Hemmings C, Bouras N. (Editor) Psychiatric and Behavioral Disorders in Intellectual and Developmental Disabilities .3rd Edition. Uitgever: Cambridge University Press. Maart 2016. ISBN 9781107645943.
  • Jansen A, Kingma-Thijsse, J. Zoeken naar somatische verklaringen voor probleemgedrag bij mensen met een verstandelijke beperking. Utrecht. Centrum voor Consultatie en Expertise, 2012. http://www.cce.nl/somatiek/model-voor-analyse-van-probleemgedrag
  • De Kuijper G, Mulder H, Evenhuis H, et al. Determinants of physical health parameters in individuals with intellectual disability who use long-term antipsychotics. Res Dev Disabil. 2013;34:2799-809.
  • Scheifes, A, Heerdink ER. Medicatiereview bij mensen met een verstandelijke beperking. Psyfar. 2016;11:43-9.
  • Wieland J, Kapitein S, Otter M, Baas RWJ. Diagnostiek van psychiatrische stoornissen bij mensen met een (zeer) lichte verstandelijke beperking. Tijdschr Psychiatr. 2014;56:463-70.
  • De Winter CF, Jansen AA, Evenhuis HM. Physical conditions and challenging behaviour in people with intellectual disability: a systematic review. J Intellect Disabil Res. 2011;55:675-98.
versie: 1.1