Acute PsychiatrieMenu
Acute Psychiatrie

22. Dwangbehandeling onder de WGBO

J.A. Dekker, J. Steenmeijer, A.J.E. Visscher, M. Snelleman, R. Zuijderhoudt, A. Hondius, R. van Ojen, T. Stikker, R. Keurentjes, C.H. Vinkers

Let op, dit hoofstuk is gezien de gewijzigde wetgeving omtrent BOPZ niet meer up-to-date. Wij onderzoeken de mogelijkheden tot het vernieuwen van dit hoofdstuk.
Cautie: bij een verkorte samenvatting kunnen juridische nuances ontbreken. Dit overzicht heeft niet als doel om een uitputtende en volledige beschrijving te geven van alle juridische zaken. Bij twijfel moeten er andere bronnen worden geraadpleegd. Wij zijn niet aansprakelijk voor de gevolgen van mogelijke onjuistheden of onvolledigheden in dit hoofdstuk.

Figuur 22.1 - Stroomschema ‘Dwangbehandeling’ WGBO$

Afbeelding 22.1

^$^ Formeel: uitvoering van de behandelingsovereenkomst zonder toestemming van de patiënt.

^$$^ Acute situatie: de tijd voor het vragen van toestemming ontbreekt aangezien onverwijlde uitvoering van de verrichting kennelijk nodig is teneinde ernstig nadeel te voorkomen.

** Beoordeling wilsonbekwaamheid: door behandelend (somatisch) arts, zie schema ‘Bepaling wilsbekwaamheid’. Betreft altijd een concrete en specifieke beslissing van een patiënt.

^**^ Bijvoorbeeld: gedwongen opname tot isolatie of thuisisolatie en/of gedwongen onderzoek en/of gedwongen quarantaine (inclusief medisch toezicht) en/of verbod van beroepsuitoefening bij infectieziekte Polio.

^***^ Op basis van art 7:465 BW (WGBO). Ingrijpende behandeling: om te bepalen of er sprake is van een ‘ingrijpende verrichting’ is niet alleen de aard van de ingreep zelf van belang, maar ook de mogelijke gevolgen van de verrichting, dat kan alleen bij kennelijk ernstig nadeel: bijvoorbeeld als de patiënt zonder ingrijpen ernstige blijvende gevolgen zou ondervinden.

^#^ Ingrijpen moet proportioneel (in verhouding), subsidiair (minst ingrijpende mogelijkheid) en doelmatig (wordt hoogstwaarschijnlijk bereikt) zijn.

^##^ Vertegenwoordiger in de door de wet bepaalde volgorde: 1. curator; 2. mentor; 3. schriftelijk gemachtigde; 4. echtgenoot, geregistreerde partner; 5. ouder, kind, broer of zus.

^###^ Voorbeelden van ‘niet-ingrijpende verrichtingen’ zijn zaken als het plakken van een pleister, het voelen van de polsen en het bepalen van het gewicht. Ingrijpend is het binnendringen van het lichaam (zoals het prikken van bloed).

Bepaling wilsbekwaamheid

Een medische behandeling mag alleen met geïnformeerde toestemming van de patiënt plaatsvinden of bij wilsonbekwaamheid van diens vertegenwoordiger. Behandel alleen met toestemming van de patiënt of zijn/haar vertegenwoordiger. Alleen in uitzonderingssituaties (acute situatie en geen tijd om vervangende toestemming te vragen/krijgen) kan hiervan worden afgeweken.

Hierbij wordt uitgegaan van de wilsbekwaamheid van de patiënt. In de praktijk is het soms niet duidelijk of een patiënt wilsbekwaam is om een medische beslissing te nemen. De vraag of iemand wilsbekwaam is ten aanzien van een specifieke beslissing, ontstaat als de behandelend arts aanwijzingen heeft dat een patiënt het behandelvoorstel niet begrijpt, de gevolgen niet overziet of een niet te begrijpen beslissing neemt. Bij de beoordeling van de wilsbekwaamheid, moet de patiënt bevraagd worden in de voor hem/haar begrijpelijke taal. Bij (gedeeltelijke) wilsonbekwaamheid wordt vervangende geïnformeerde toestemming gevraagd.

Figuur 22.2 - Beoordeling wilsbekwaamheid

Afbeelding 22.2
versie: 1.1